THE KURDIS DRAMA(Drama Kurdî)

                                                    

 Li ser Şanoya Kurdî hin tespît û nirxandin ên têvel hene. Ez naxwazim ku bikevime   nav wan gengeşiyan. Dizanim ku hemû cûre dewlemendiya wêje û çanda kurdî  ye.


             Şanoya Kurdî li Chicagoyê ye! (1893)
         Ji ber ku Parzemîna Amerîka yê ji hêla Christopher Columbus ve hatiye venasîn (keşf) her salê di salvegera wê de ji bo pîrozbayiyê Fûara Chicago ya Cîhanê te darxistin. Disa di salvegereke vê roja taybet de di sala 1893 an de Fûara Chicago ya Cîhanê de   Dewleta Osmaniyê jî vedixwinîn. Osmanî  jî bi Aşxanekî, Qehwexanekî, Muzikol û şanoyekî beşdar dibe. Nûnertiya Şanoya Osmaniyê,  Şanoya Kurdî dike û bi navê “The Kurdis Drama” listikekî pêk tîne.
    Di wê serdemê de ji bo derheqî Fuarê de ragihandinan bidin   wêşanên  derdikevin yên bi navê Midvay Types û Turkish Theatre qala Kurd û Kurdistanê jî kirine.
   Kovara dedikeve ku  ji bo bernamê diyar bike, (Souvenir Programme)   Şanoya Kurdî di rêza yekem de cih didê û danesina wê jî dike.

Di Edebiyata Kurdî de Giringiya Hawarê, Di Hawarê de Rola Celadet Bedirxan

Di Edebiyata Kurdî de Giringiya Hawar ê: Hawar yekemîn kovara kurdî bi tîpên latînî bû. Di kovara Hawar de yekem car di dîroka kurdan de zimanê kurdî bi tîpên latînî hatiye nivîsandin û ji ber vê yekê cihekî taybet ê kovarê di pêşveçûn û standartkirina zimanê kurdî de heye.

Yekemîn hejmara kovara Hawar di 15'ê gulana 1932'an de derket û heta 15'ê gelawêja 1943'an 57 hejmar derketine. Cîhê xebata û weşandina kovarê paytexta Sûriyê Şam bû. Hawar mehê du caran derdiket. Kovara Hawar, kovarekî polîtîk û wêjeyî bû û ji aliyê Celadet Alî Bedirxan ve dihate derxistin. Kovara Hawar ku di dîroka weşanvantiya kurdî de xwedî cihekî girîng e, alîkariyeke wê ya mezin ji bo zimanê kurdî çêbûye. Di kovarê de bi giranî lêkolîn, çîrok û helbestên bi kurdî, ji edebiyata kurdî nivîsên bijartî hatin weşandin. Bi vi awayî Hawar di wêje û mijara zimanî de bûbû rewtek û ekolek û heta sala 1943'an weşana xwe berdewan kir.

     Celadet di hejmara pêşîn û di rêzên pêşîn da wiha got:”Hawar dengê zanînê ye. Zanîn xwe-nasîn e. Xwe-nasîn ji me ra rêya felat û xweşiyê ye.”

ROMANA KURDÎ YA YEKEM

   

  Di hela weje û diroka kurdan ve serdema SSCBê gelek giring e. Xebatên li ser Kurdîlojiye, konferansên hat danîn, hilbêriya çand û hunerê de wek bera mîhengê sosyalîzma reale. Li welatên Sovyeta û Ermenistana girêdayî sovyeta  de  kurd li ser xebatên xwe gelek kartêker bûn.

     Erebê ŞEMO yek ji van kesan bû. Xebateke  wî jî  romana kurdi ya ewil tê qebûl kirin, bi navê  “ Şivanê Kurmanca” ye.

     Erebê Şemo gundê Qersê ya bi navê Susizê ji dayik bûye. Susiz wê demê di bin dagiriya Rûsiya Çarlıxê de bû. Ew jî demek şûn de  koçî Rusî dike. Dibe karkerên raya tirenê û Boşevik a re hevdu nas dikin. Peywendiya wî bi bîrdoziya sosyalîzmê re çê di be ji vê sedemê sala 1916an de cerdewanên Çarlixê wi digirin davêjine girtigehê. Di girtigehê de jî peywendiya wî Bolşeviqa xurttir dibe. Dibe rêxînerê şoreşa Bolşevîqa ya 1917an.

     Piştî ku encama şoreşê biserkeftî dibe perwerdê dibîne û derbasbûna  kurdan a soyalizmê de dibe rêxinerekî kartêker. Nivîse wî yên bi navê “Şoreşa Kewçerê û Diroka Wî” ve “Jiyana Lenîné” gihiştiye roja me ya îroyîn de.

Akin SERHEDÎ Kî ye?

KURTEJIYAN:

Ji Bo Xwendina Hemû Nivîsên Wî Pêlî Bikin...