Pênaseya çand û teknolojiyê(Gotar)War Botan

Nîşe: Ev nivîsa min 01.07.2021 de di Rojnameya Xwebûnê de bi heman wêneyî hatiye weşandin.(https://xwebun.org/penaseya-cand-u-teknolojiye/)

 

Dema çand tê pênasekirin, pênaseya wê hema bêje ji al û qalê jiyanê digire nava xwe. Lewra pênaseya çand û jiyanê gelek nêzî hev in. Her wisa ger her afirînerî parçeyek ji teknolojiyê jî be, têgeha teknolojiyê jî ne gelek dûrî çandê ye. Her berhema çandî an bandor ji afirandina teknolojiyê girtiye an jî bandor li afirandina teknolojiyê kiriye. Di pêşketina mirov û mirovahiyê de dîroka çand û teknolojiyê di heman çemî de herikîne. Herka wan ya hevrêtiyê ji ya tenêtiyê coştir û xurtir bûye. Carinan pêlên çandê rê li ber teknolojiyeke nû, carinan jî pêlên teknolojiyê rê li ber çandeke nû vekiriye. Bes di aliyê wendakirin, bişaftin û tunekirinê de teknolojiyê serî ji çandê standiye.

14… 15… … 17… 18…

  Tahir, ajandaya Berken vekir û li navê dimeyzand. Hemû rûpel bi rekûpek bûn. Çi kiriye, çi nekiriye, tiştên kêm û zêde hemû roj bi roj tomar kirine. Keyfa Tahir pir ji vê yekê re hat. Yekem kurdê bi rekûpek bû Berken li gor Tahir. Lê gava hate meha adarê tiştekî bala wî kişand. Roja 16an tunebû di nava ajandayê de. 16ê Adarê diyar bû ku hatiye qetandin. Hêj şûna qetandine diyar bû li nav ajandayê de. Tahir xwe negirt û gazî Berken kir:

 

___ Kak can, tu her hebî! Helal be ji te re! Ez te pîroz dikim. Jiyana te bi tevahî li gor pergalekê ye. Bala min rûpela 16a kişand. gelo çima ew rûpel tune ye?

Berken keserek kişand. Kesereke tije kul û derd… Kesereke tije êş û jan… û axivî bi dilê xwe ne bi devê xwe:

     ___ Ezîzê min! 16ê Adarê ji min re tune ye! Êdî ez we rojê najîm! Ew roja ku tu qala we dikî 16ê Adara 1988an mir! Gava bêhna sêvan kete pozê min ji min re ew roj mir kak…

REXNE... LÊ ÇAWA?

                                              

                                                    REXNE… LÊ ÇAWA?

Rexne, xwesteka kamilbûnê ye. Statîkbûn bi saya rexneyê têk diçe. Rexne daxwaza civakên, kesayetên, gelên bêkemasî ye. Rexne hebe riya mirov her û her pêşveçûn e. Bi rexneyan tu kes an tu civak zerar nedîtine û tu car nabînin jî. Di her kêliyên statîkbûnê de bêguman qedexeya rexneyan heye. Çiqas civatek paşveçûye mirov dizane ku rexne hatiye qedexe kirin, dû re qedexeya mijarên cur be cur ketine meriyetê. Ji xwe piştî qedexeyan civak/kesayet êdî dikeve nava “gerînekê” û li bendî mirina xwe dimîne.

Rastî Tehl e... (2)

                   RASTÎ TEHL E…(2)

Muzîk aramiya rihê mirovan e. Derdên me, evinên me, xêl û şînên me bi saya muzîkê tên ser ziman. Ez xwe –her çiqas dengê min nexweş be jî- weke evindarekî muzîkê dibînim.Carinan Mirado, Şakiro, Mehmûd Qizil, Mihemed Arif Cizirî, Tehsîn Teha, Eyşe Şan, Mihemed Şexo carinan ji Şivan Perwer, Ciwan Haco, Hemê Hacî, Delîl Dîlanar, Xecê (tene Xecê), Seyda Perînçek guhdar dikim. Li gor min muzîka kurdî, enstîtûya dîroka êşên kurda ye. Şeva borî dema paşivê wezîra karên hundirîn paşîva me amade dikir, xwesteka dengê Seyda Perinçek li min peyda bû. Di “YouTube” de strana wî ya bi navê “ Yek ji min çû yek ji te çû” min guhdar kir. Her du risteyên pêşîn li gor ramanê min felsefeyeke kûr, gazineke çilmisandî, birîneke salan nişan dide lê ya bala min birî ser xwe risteya:

     

    “ Bê ilm û huner  in “ bû.

Hilbijartin û Biratiya(!) Gelan

         Her du-sê salan carekê li Komara Tirkiye dibe hilbijartin. Carînan du-sê sal jî derbas nabe. Piraniya hilbijartinan bi awayeke awarte û zû tên kirin. Helbet her hilbijartinê amûrên propagandayê tên guhertin ji bilî biratiya Kurd û Tirkan a derewîn. Derewa biratiya Kurd û Tirkan her hilbijartinê amûra serekeye bes....
       Dema sala 1992 yê dîsa bi hêceta şervanên PKK ketîne nava bajêr(paşê waliyê wê heyamê bi xwe got tişteke wisa tune bû) bajar hate xirakirin û gel bivênevê ji bajar koçer bû(ji sed kesan zêdetir şêniyên sivîl hatin kuştin). Gelek ji wan çûn bajarê Mêrsînê. Bi salan man vî bajarî. Yek ji wan malbatan ew şeş sale bûye kîrîdarê malbateke Tirk. Zarokên wan bi hev re mezin dibin. Bi borîna demî re şîn û şahiyên wan dibin yek.
       Her sala hilbijartinê, malbata Tirk bi xwesteka xwe ya ji bo malbata Kurd dengdayînê de dengên xwe bidin partiyan ew bixwazin diçe qeta jêr. Malbata Kurd jî ji bo xatirê wan her carê ew kîjan partiyê bixwazin, dengên xwe didin wê partiyê. Jixwe heya wan deman tu hêviyên kesê tunîne ku partiyên Kurd bikevin meclisê. Malbata Şirnexî jî vê yekê weke şerefekê dibînin û dengên xwe bi dilxweşî dide partiyên malbata Tirk dixwaze.

RASTÎ TEHL E...

          Sal 2011…

Min tv temaşe dikir, nûçeyekê bala min kişand: Futbolîstê navdar ê Fransî Mathieu Flamînî şîrketeke bîo-kîmyayê  20 milyon euroyan kirîbû. Futbolîst û bîo-kîmya…

          Sal 2018…

Berî çend mehan yariyek hebû li ser  televizyonê. Li yarîgeha Nou Campê, Barcelona û Getafe li pêşberî hev bûn. Di nîveka duyem de berî yarî biqede û 12 xulekan M.Flamînî yê li gorî pîvanên futbolê pîr bûyî dikete yariyê. Bêjer agahiyek dida temaşevanan: M.Flamînî xwediyê şîrketeke 20 milyar euroyan e. Ez şaş nebûm, tenê di dilê xwe de  min wiha digot:” Helal be kuro, helal be!

…

Qêrîneke Bêdeng-RINDÊXAN

       
      Pitrûka Qêrîneke Bêdeng-RINDÊXAN ji pêlên hibra pênûsa nivîsakar Kamran Simo Hedilî derketiye. Romaneke Dîroki ye. Li ser şerê berxwedana Mala Eliyê Unis(Qewmê Çiyê) hatiye navîsandin.
       Dîrok nivîsîn, xwendin û daqultandin kareke mecîd e. Ger dîrok bê nivîsîn, divê bangî giyana mirovan bike ku da bandoreke bide avakirin.  Dîroknivîsîna armanca wê zanîna dîrokê be, divê ji rastiyan ne dûr be, her wisa ne jî ewqas sar û bar be. Dîroka girêdayî rastiyan û bi xemleke wêjeyî hatî nivîsên ji gelek pirtûkên dîrokî balkêştir û cihgirtirin. Ev pirtûk di vî warî de xurt û berketiye. Me bi salan dûbare dûbare dîroka desthilatdaran xwend. Bes ji ber ku ji rastiyan dûr bû û ne bi xemlekî wêjeyî hatibûn nivîsîn, di dil û mejiyên me de qet cih negirt. Ji bo her ezmûnê, me ji serî de çend carên din dixwend lê dema ezmûn diborî tişteke nedima seriyan de. Heya ezmûneke din Yezdan Kerîm bû.
       Helbet em qala lêkolînên dîrokzanan nakin. Lewra dîroknivîsîna lêkolînerî divê bi awayê rêk û pêkiya zanistî be û li goreyî hineke rêgez û rêbazan bê destgirtin.

HER YOL İKTİDAR DİLENCİLİĞİ KAPISINA MI ÇIKAR?

             Doğal toplumlarda iş bölümü olduğundan, her aile bireyi kendi yeteneklerine göre ailede ve toplumda misyon üstlenir yada misyon üstlenitilirdi. Yaşamın en önemli unsurlarının başında gelen ekonomi, ortak çaba ile yürütülürdü. Bu nedenle eğer bir birey eğer üstlendiği ekonomik rolü üstlenmediyse yada üstlendiği rolün gerekliliklerini yerine getirmede başarısız olsaydı, diğer fertlerin yükleri ağırlaşmış olsa da aile içindeki ekonomik darlık riski fazla olmazdı çünkü diğer bireylerin uğraşları bu riski ortadan kaldırırdı. Bu yaşam tarzı, aynı zamanda  aile bireylerini birbirine daha çok yakınlaştırırdı. Aile olabilmek adına gösterilen ortak emek aynı zamanda maneviyatta da bir ortaklaşma sağlardı. Böylece borçlanan veya yaşamını idame edemeyen aile bireylerine sağlanan destek, o aile bireyinin başka kişi yada kurumlarca sömürülmesine engel olurdu. Toplum yaşamında ki ekonomik uğraş çeşitliliği, dolaylı veya doğrudan kişilerin ve ailelerin özgürlüklerini de olumlu yönde etkiliyordu.

BÎRA MIRINÊ

     Botan ji aliyê xwe yê dewlemendiya sererdî û binerdî ve gelek dewlemend e. Ger astegkirinên desthilatdar û şer tune be mirov dikare tenê bi berhemên erdnigariya wê xwe bide xwedîkirin. Jixwe demên berê êl û eşîran(civaka wê ji van pêk dihat) bi vî awayî jiyana xwe didomandin. Lê mixabin bi polîtikayên valakirina gundan û kûvîçêrîn qedexekirinê, malbat mehkumî cerdevanî, di sazîyên desthilatdariyê de mîna xulaman xebatkariyê bûn. Yên radestî vê mehkumiyetê nebûn, xwe bêminetî desthilatdaran dîtin. Karê bi ser pişta xwe an jî bi hêstiran qaçaxiya cixareyan û komirê  kirin. Lê sed heyf û mixabin bedelên van herdu karên bêminetiyê jî giran bûn. Gelek mirovên heremê hatin girtin û hatin kuştin(Roboskê û gelek kesên mayîn bin komirê de mînakin).

ÛTÛPYA ŞÎN

     Heyv, demsal, sal giş di nava xeyal û hêviyan de derbas dibin. Herikandina demê di nava qerebalixê da xewn, xeyalên meriv wek bangsaetê ji nişka ve meriv hişyar dike û ji meriv re dibe rêheval, li gorî min meriv têhnî yê  çibe xeyal û hêvî yên xwe li ser wan ava dikin. Xeyal tovê hêviyan direşîne li ser axa dil û li wir şîn dibin. Hinek peyv hene xewn û xeyalên meriv dixemilînin, dem derbas dibe ew peyv ji navaroka jiyana mirovan de cihek giring digire. Ew peyvên taybet wek ava newala diherike diçe dinava dilê meriv, cihek giring digirin û ji wan re dibe goman. 

Tekoşîna Ziman Û Gazind(Gotar)

               Di erdnîgariya mazovan tê de wekî mêvan tên dîtin, xebat û hewildanên ji bo ziman wekî qedexe tê dîtin û di dadgehan de bi vê tewanbariyê zimanzan an jî kurdîhez tên darizandin. Heyf û mixabin e, lê mafeke me yê gazindan tune. Ji ber ku awayê gazindî nêzîkatî nişaneya lewaziyê ye. Helbet em ê van tepeserî û bêdadiyê bînin ziman û rexne bikin, lê gazind tişteke cuda ye. 

              Hişmendiya Gazindan, feraseteke pergalên serdest xistiye nav me de ye. Bi vê ferasetê dibêjin, gazindên xwe bikin û li benda “rehma” me bisekinin. Ger em bixwazin, em ê çareseriyeke li gorî xwe pêşkêşî we bikin. wekî her qadên jiyanê xwe yekane dibînin ku neteweya bindest wekî xulamên/evdên xwe bibînin. 

Bûyera Sererastkirina Qerna Nû-Rojava

           Sedsala em têde ji gelek zayîn û vezanan re bihemle. Lî gorî çavdêrîya dîrokê piştî hemû qeyranan aramiyeke demdirêj (herî kêm qasî qernekê) tê avakirin. Dî dema qeyranê de hêzên serdest û jêxwer para xwe ji bazara qeyranê digirin van dizînên destxistinê bi peymanekê dixin bin mîsogeriyê. Lewra êdî berjewendiyên wan ên li goreyî peymana dawiya qeyrana borî ketine bin xetereyê û hêzên ji bazara dizan parê dixwazin hinekê hatine guhertin. Divê peymaneke li goreyî hevsengiya nû bê destnîşankirin. 

          Helbet ev berjewedî ne li goreyî berjewendiyên xwecihî û neteweyên heremê li goreyî berjewendiyên hêzên hegemonên tên diyarkirin. Her çiqas aliyê serketî wekî hêzeke heremî xûya bike jî di rastiya xwe de yên serketî aliyê hêzên serdestê serketîne. Tenê wê heyam an jî qernê de dê ew hêza heremî bibe şirîkê pareke biçûk a hêzên jêxwer.

Peyva Jin Û Rastiya Wê

       Dema mirov dibêje JIN...

       Peyva jin ji sê tîpan û peyvekê kurt pêk tê. Di hêla nivîskî de jî ne mina peyvên wisa bi awayake dirêj û xemilandiye. Di rastiya xwe de dibe ku em ne di hişmendiya rastiya vê peyvê de bin, lê belê peyv bi xwe mîna rastiya jinêye. Kurt, cewherî, watedar, jiyanî...hwd. Yane dibe ku ne bi zanebûn ev peyv wisa hatibe afirandin, lê di rastiya xwe de gelek di şibe rastiya jinê.

       Gava mirov rastiya jinê bi xwe digire dest, êdî mijar dirêj dibe û diçe. Ji serweran re amoreke zarokan çêdike, nivînan germ dike, nava malê paqij dike û sewalan xwedî dike, diyariyeke ji bo kureke nasê xwe yê qedirbilin bike, karkereke fabiqayan a erzan, makîneya dengan...hwd; ji bo zarokan, xadima malê, makîneya xwarin û vexwarinê, kesa mirov hemû kul û xemên xwe pozên wê re derxîne...hwd; ji bo beşeke jinên rastiya xwe fêmnekirîn, kesayeta mirov bikari nazdariyên xwe lê bike, makîneya xêmên xwe parvekirinê, kesayeta dijber ew pêra bikeve tekoşîna bi her awayî...hwd.  Lê Gelo em di ferqa rastiya vê peyvêdene. Gelo em dizanin ev kesayet-peyv, sedema hebûna mirovahiyêye.

DERBEYA CIMAETÊ Û SABÛNA AKP Ê

Ev derbeya mirar, xwe re gelek xetere hebû ji hemû neteweyên Tirkiyeyê re. Helbet xetereya herî mezin dîsa dibû para gelê Kurd. Lewra wekî hemû têkelên Tirkiyê gele Kurd jî serê ewil, di her astê de bertekên xwe anîn ziman û nişan da. Gelê Kurd her tim bûye mexdûrê mezin, ê her derbeya li Komara Tirkiyeyê pêkhatî. jixwe ev yek ne hewceye nivîsîn û niqaşane jî, tene mirov li rûpelên dîroka nêz binêre dê ev yek zelal dekeve ber çavan. Tirk li himber hev derbeyan dikin, dîsa yên herî zêde tên perçiqandin gelê Kurd e. Li himber xetereyên ji welatên derve dikin, dîsa yên tên perçiqandin gelê Kurd e. Lê ev derbeya 15 Tîrmehê de hatî kirin sosretiyeke cudatir datine ber çavan. Taybetî jî di hêla desthilatdariya ser kar de, ev tê pêşxistin. Ew bayên destpêka derbeyê, yên wekî bayê biratiya neteweyên Tirkiye, bi destê desthilatdariyê tê guhertin û hewl dide bike bahoza nijarperestiyê. Ev yek di vexwendinên Serokomar de aşkereye. Hewiladana Serokomarê Komara Tikiyeyê ewe ku eniyeke nijadî ava bike. Ev sekna wî bandorê li girseyên pêy wî dimeşin, wekî kiryarên êrîşên li himber Kurd û Elwî derdikeve qadan xwe rû dide. Ev jî aşkere dike ku MHP di mijara nijarperestiyê de nahêje ava destê Serokomar de bike.

1 Kasım'da Kim Neyi Seçti.

      1 Kasım seçim sonuçlarına göre, Kürtler ''kim dönerse dönsün, biz dönmeyiz yolumuzdan'' hükmünü verdi. Çünkü Türkiye haritasına bakıldığında HDP'nin desteklediği öz yönetim ilanından sonra da halen Kürdistan illerinde bu seviyede oy alıyorsa, başka anlam çıkarılamaz.




       1 Kasım geldi de geçti. Yani işin kısası. ''Oldu da bitti Maşallah''tır. Lakin hissesi ağır bence. Hele ki biz Kürtlere çıkan hisse düşündürücüdür. Şimdi kandırıldık dersek makul almaz, Çünkü ortada reel 7 haziran seçimleri var. Hatalıyı arasak, o da mantıklı değil çünkü Kürdistan'da var olan şartlarda 7 hazirandan 1 kasıma kadar ki süreçte yaşananları Kürt ve Demokratlar seçmedi. Şimdiye kadar ki Kürdistan halkının yaptığı, kendini yok olmaktan yada sessizleştirmekten korumak oldu. Zaten Kürdistan'daki 1 kasım seçim sonuçları da buna işret etti. Eğer ki Kürdistan'daki direnisin yanlış olduğu düşünülseydi, Ya sandık başına gidilmezdi yada gidilseydi dahi HDP'den başka bir partiye oy verilirdi.